مصاحبه با آقای دکتر بهنام تائبی دانشیار دانشگاه صنعتی دلفت کشور هلند:

بررسی رویکردهای مختلف در اخلاق مهندسی

| ۱۰:۱۱:۵۸ | ۲۵ / آذر / ۱۳۹۶ |
شناسه خبر: NA

اخلاق مهندسی تعمق و تامل درباره فعالیت های گوناگون مهندسی است که در مواجهه با مفاهیم اخلاقی هستند. مهندسین در فعالیتهای اجرایی خود با گزینه های اخلاقی متفاوتی روبرو هستند، هر چند این گزینه ها عموما به عنوان گزینه های اخلاقی شناخته نمی شوند. ا

مصاحبه با آقای دکتر بهنام تائبی دانشیار دانشگاه صنعتی دلفت کشور  هلند:

لطفا تعریفی از اخلاق مهندسی ارائه بفرمایید. موضوع آن چیست؟ و چه مسائلی را پوشش می دهد؟

 

اخلاق مهندسی تعمق و تامل درباره فعالیت های گوناگون مهندسی است که در مواجهه با مفاهیم اخلاقی هستند. مهندسین در فعالیتهای اجرایی خود با گزینه های اخلاقی متفاوتی روبرو هستند، هر چند این گزینه ها عموما به عنوان گزینه های اخلاقی شناخته نمی شوند. اخلاق مهندسی مشتمل بر دو رویکرد است:

1 اخلاق و کردار مهندس و یا مهندسین که از آن به اخلاق حرفه ای در حرفه مهندسی نیز یاد می شود.

2- اخلاق و فرآیندهای مهندسی اعم از طراحی، ساخت  و ارزیابی های مهندسی. این فرآیندها عمدتا پاسخگوی نیازهای مختلف اجتماعی و یا ارزش های متفاوت اخلاقی و اجتماعی هستند. به طور مثال در صنعت ساختمان ، ساخت مسکن می تواند در راستای برقراری ارزش های ی متفاوتی همچون  حفظ  "رفاه و آسایش" ، پاسداشت "کرامت انسانی"  یا برقراری "توسعه پایدار" باشد. اگر چه که برآورده کردن کلیه این ارزش ها در یک پروژه واحد نیز امکان پذیر می باشد، پروژه ها معمولا فقط یک یا چند ارزش را به عنوان محوراصلی در طراحی و ساخت مسکن در نظر می گیرند.

شاید بد نباشد در این راستا از تحولات هفتاد سال اخیر در اروپا به عنوان مثال نام برد. به نقل از"دایره المعارف خانه و مسکن"  سیاست های تامین مسکن در دو دهه بازسازی بعد از پایان جنگ جهانی دوم در اروپا قویا در راستای تامین سرپناه و حقوق اولیه شهروندی و کرامت انسانی بوده است، در صورتی که در دو دهه هفتاد و هشتاد میلادی تامین رفاه اجتماعی ارزش غالب در این سیاستگذاری ها بوده است.

از آغاز دهه نود، خصوصی سازی و برقراری رقابت در بازار آزاد، این سیاست ها را تحت الشعاع قرار داده بودند. این امر مسکن را در اروپا بیشتر به کالای اقتصادی تبدیل کرده بود. این ارزشهای بنیادی مبنای اصلی سیاستگذاری های کلان مسکن بوده اند و در عین حال در سیاست های خرد مسکن (در سطح شهر و روستا) و همچنین در ارائه و اجرای طرح های ساخت مسکن بی تاثیر نبوده اند.

با توجه به نیاز روز افزون به منابع انرژی و کاهش سوخت های فسیلی و همچنین معضلات ناشی از استفاده ار این سوخت ها (بخصوص مشکلات گازهای گلخانه ای) ، در حال حاضر "توسعه پایدار" به یکی از ارزش های حاکم در صنعت مسکن در اروپای شمالی و غربی در آمده است.       

 

توجه به اخلاق مهندسی در کشورما چه مشکلاتی را می تواند حل کند؟  به عبارت دیگر، میزان ضرورت و فایده اخلاق مهندسی در زمان حاضر چیست؟

 

توجه به اخلاق مهندسی می تواند در راستای ایجاد آگاهی بیشتر در مورد گزینه های اخلاقی در مهندسی باشد . همانگونه که پیشتر ذکر شد، در روند کار مهندسی گزینه های متعددی مطرح هستند که گاها ابعاد پیچیده اخلاقی دارند.  اخلاق مهندسی می تواند راهکار ها و ابزار اولیه ای در اختیار مهندسین قرار دهد تا  به  نحو  بهتر و با آگاهی بیشتر این گزینه ها را شناخته  و با آنها مواجه شوند. قابل ذکر است که هدف اخلاق مهندسی صرفا پشتیبانی و حمایت از مهندسین برای تصمیم گیری های بهتر و آگاهانه تراست. تصمیم گیریهای نهایی نیازمند دانش مهندسی در موارد خاص بوده  و باید  توسط خود مهندسین انجام شود. اخلاق مهندسی فقط در کنار علوم مهندسی و در تلفیق با آن معنی پیدا میکند و هدف آن ارتقاء مهندسی است. 

 

برای توضیح بهتر این موضوع شاید بتوان از ارتباط مستقیم مسکن و شهرسازی با سلامت جسمی و روحی شهروندان نام برد. هر چند وجود این ارتباط دانش جدیدی نیست و فلورانس نایتینگل بیش از یک قرن پیش به این موضوع واقف بوده است تحقیقات جدید علمی این ارتباطات را بهتر و دقیق تر نمایان کرده اند، مثلا تاثیر نحوه طراحی محلات مسکونی نوساز در حومه شهرهای بزرگ آمریکا بر بالا رفتن وزن و قند خون ساکنین این محل. تحقیقات مشابهی در فرانسه نشان داده است که نحوه طراحی ساختمان های عظیمی که با حمایت دولت و برای قشر کم در آمد جامعه ساخته شده بودند منجر به افزایش آمار جرم در این مناطق شده بود. آگاهی درباره این معضلات اجتماعی به مهندسین این امکان را میدهد که طراحی مسکن (و همچنین طراحی محلات) را درراستای تحقق بخشیدن به ارزشهایی مانند "سلامت عمومی اجتماع" و یا "امنیت شهروندان" انجام دهند. این رویکردی نوین در اخلاق مهندسی است که "طراحی تاثیر گرفته از ارزشها" و یا "طراحی برای ارزشها" نام دارد.

 

چگونه می توان به توسعه این علم و پیاده سازی آن در حرفه مهندسی در کشور پرداخت؟ نظر خود را راجع به بومی سازی اخلاق مهندسی و روش های تحقق آن در کشورمان ارائه بفرمایید.

 

بالا بردن سطح دانش مهندسین درباره موضوعات مربوط به اخلاق مهندسی در اقصی نقاط دنیا ، امکان شناخت و بررسی موارد مشابه دراین زمینه در کشوررا فراهم می کند. همچنین ایجاد آگاهی نسبت به ابعاد اخلاقی فعالیت های مهندسی ، مهندسین را مجهز به ابزار مناسبی میکند برای شناخت و مواجهه با مسائلی که شاید مختص فضای کاری و یا فرهنگی کشور باشند. این گام اولی است برای بررسی  این سوال که آیا اخلاق مهندسی نیازمند بومی سازی است. پاسخگویی به این سوال مستلزم بررسی دوسوال دیگر است. اول: آیا موضوعات مطرحه در کشور تفاوت ماهوی با سایر موضوعاتی دارند که کتب و نوشتارهای موجود درعلم اخلاق مهندسی مورد بررسی قرار داده اند؟ و دوم: آیا برای مواجهه با این موضوعات میتوانیم به ابزارها و رویکردهای پیشنهادی درعلم اخلاق بسنده کنیم و یا اینکه نیازمند به گسترش این ابزار و یا حتی طراحی و ایجاد ابزار و راهکارهای بومی هستیم؟ با پاسخگویی به این سوالات میتوان به توسعه و پیاده سازی علم اخلاق مهندسی در کشور پرداخت.  

 

Preserving well-being and comfort

Protecting human dignity

Establishing sustainable development

Encyclopaedia of Housing & Home, 2012, Elsevier.

Public (or social) housing

Value Sensitive Design

Design for values

کیمیا سامانه