مصاحبه با دکتر مهدی علیزاده مديرمركز اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی/

حق الله ،حق النفس وحق الناس سه محور مهم دراخلاق حرفه ای ومهندسی

| ۱۱:۵۲:۵۳ | ۲۵ / آذر / ۱۳۹۶ |
شناسه خبر: Ng

مهندسی از جمله حرفه های حساس جامعه است و بخش زیادی از جان و مال مردم به رفتارهای مهندسی ارتباط پیدا می کند و اگر مهندس در زمانی که باید دانش اندوزی و مهارت افزایی در کار خود داشته باشد، توانمندی و شایستگی لازم را بدست نیاورد و با این شرایط وارد عرصه کار شود و پروژه هایی را به مرحله اجرا درآورد ، در این مرحله نداشتن استانداردهای لازم در کار موجب تحدید جان و مال مردم می شود

مصاحبه با حجت الاسلام و المسلمین دکتر مهدی علیزاده  مدير مركز اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

حجت الاسلام و المسلمین دکتر مهدی علیزاده  در گفتگو با نشریه پنجره ، در تعریف اخلاق مهندسی اظهار داشت: موضوع اخلاق مهندسی  کلیه رفتارهای حرفه ای مهندسان و مقدمات اختیاری آن از جهتی که به کمال فردی ، یا به تعهدات کاری ایشان و یا منافع و مصالح کارفرمایان و ذینفعان باز میگردد ، مربوط می شود.

وی گفت: اخلاق مهندسی از ارزش های اخلاقی، اصول  و کدهایی اخلاقی حرفه مهندسی سخن می‌گوید که اهداف اخلاقی این حرفه ، بایدها و نبایدها و خطوط قرمز و اولویت های اخلاقی حرفه  از جمله آنها است.

این استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: اخلاق حرفه ای از سایر حوزه های اخلاقی جدا نیست که در این عرصه نیز به طور کلی می توان آن را به اخلاق تصمیم و قضاوت تقسیم کرد که البته ما بیشتر از اخلاق تصمیم سخن به میان می آوریم  و کمتر به اخلاق قضاوت توجه می شود.

وی بیان داشت: اخلاق قضاوت آنجایی است که فرد به عنوان تصمیم گیرنده نیست بلکه در مقام داوری می باشد و در خصوص یک رخداد قضاوت می کند و عاملان و فاعلان یک واقعه را  نکوهش و یا مدح و ستایش می کند.

مدير مركز اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: باید توجه داشت که ما گاهی خودمان بازیگر صحنه یک کنش حرفه ای نیستیم ، اما بارها  در موقعیت قضاوت قرار می گیریم و موضع گیری داریم که این قضاوت گاهی در لایه های مختلف در انسان بروز می کند و ممکن است گاهی در دل بیان شود و یا در جمع محدود و یا در جمع عمومی مطرح و رسانه ای مطرح شود.

حجت الاسلام علیزاده بیان داشت: در مباحث اخلاقی از بحث اخلاق قضاوت غافل هستیم که موضوع مهمی است و بسیاری از تلخی ها و سرخوردگی ها و از هم فاصله گرفتن ها در پی قضاوت هایی است که ارزش انصاف در آن رعایت نمی شود و در نهایت موجب فروپاشی اتحاد جوامع صنفی و کاهش قدرت و هم افزایی جمعیت ها می شود.

وی با ییان اینکه مسایل اخلاق مهندسی را در ۶ محور می توان دنبال کرد افزود: در عرصه اخلاق مهندسی معتقدیم که زمان طرح این مباحث و فراگیری هنجارها و کدها را نباید به بعد از ورود مهندسان به بازار کار موکول کرد ،  بلکه می بایست در مقاطع تحصیلی در دانشگاه بحث اخلاق مهندسی را  دنبال کنیم و در این دوران مهندسان می بایست با مقوله هایی چون تعهدات اجتماعی ، فرهنگی، حرفه ای و دینی به درستی آشنا شوند و درمرحله بعد این باور عمیق تر شود.

این استاد حوزه و دانشگاه ،  عنوان کرد: در حوزه کارآموزی و مهارت افزایی و زمانی که فرد در آستانه ورود به کار حرفه ای قرار می‌گیرد مجدد  می بایست مباحث اخلاق مهندسی مطرح و پیگیری شود.

وی با بیان اینکه در طراحی پروژه ها نیز مباحث اخلاق مهندسی باید مورد توجه قرار گیرد که پذیرش پروژه ها نیز یک محور اخلاقی است که چگونه باید وارد پروژه شد افزود: در مرحله اجرا نیز ممکن است یک مهندس و یا گروه مهندسی در مرحله طراحی از حسن اجرا  فاصله بگیرند و از خطوط اخلاق مهندسی عدول کنند و در حوزه مشاوره نیز مباحث اخلاق مهندسی مطرح است که در این عرصه نیز مهندسان می بایست به اصول اخلاق حرفه ای و مهندسی توجه داشته باشند.

وی ادامه داد: در حوزه نظارت نیز مباحث اخلاق مهندسی مطرح است چرا که در این مرحله  به یک مهندس اعتماد می شود و شیب های لغزنده اخلاقی در این عرصه نیز برای مهندسان وجود دارد که فرد می بایست نسبت به حرفه خود و مسایل اخلاقی پایبند باشد.

وی گفت:در حوزه مسایل اخلاق مهندسی اولین بحثی که مطرح می  شود این است که ما به عنوان صاحبان دیدگاه آخرت گرا بر خلاف اخلاق حرفه ای سکولار  ، تنها بحث حق الناس مطرح نیست هر چند که این موضوع اساسی است ،  در حوزه اخلاق حرفه ای فردی که به واجبات دینی اهتمام ندارد این فرد ظرف معنویتش نشت می‌کند و از سطح معنویت وجودی اش کاسته می شود که در این صورت راحت تر در دام مباحث اخلاقی گرفتار می‌ شود.

مدير مركز اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به اهمیت توجه به خانواده ابراز داشت: مهندسی که به حقوق خانواده اش توجه ندارد و غرق در کار می شود ،  این سبک زندگی غلط موجب می شود فرد از درون دچار چالش شود که در نهایت موجب سلب آرامش روانی و روحی فرد می شود که البته این امر ممکن است در کوتاه مدت محسوس نباشد اما به مرور زمان مشکلات اساسی برایش بوجود خواهد آورد ،  از این رو می بایست به گونه ای رفتار کرد که آرامش ذهنی مان بهم نریزد که در این صورت فرد نخواهد توانست ارتباط خوبی با کارفرما و دیگران داشته باشد و از این رو حق النفس و حق الله از جمله مباحثی است که باید مورد توجه فرد باشد

مهندسی از جمله حرفه های حساس جامعه است و بخش زیادی از جان و مال مردم به رفتارهای مهندسی ارتباط پیدا می کند

وی بیان داشت: مهندسی از جمله حرفه های حساس جامعه است و بخش زیادی از جان و مال مردم به رفتارهای مهندسی ارتباط پیدا می کند و اگر مهندس در زمانی که باید دانش اندوزی و مهارت افزایی در کار خود داشته باشد، توانمندی و شایستگی لازم را بدست نیاورد  و با این شرایط وارد عرصه کار شود و پروژه هایی را به مرحله اجرا درآورد ، در این مرحله نداشتن استانداردهای لازم در کار موجب تحدید جان و مال مردم می شود و این فرد پس از یک اتفاق تلخ نمی تواند بیان کند که من قصد آزار دیگران را نداشتم و باید به او گفت که نمی بایست از ابتدا بدون اینکه توانمندی لازم را داشته ، کار را شروع می کرد از این رو فرد می بایست  مسئولیت حرفه ای و اجتماعی خود را با کسب دانش و مهارت اندوزی در دوران تحصیل و کارآموزی  بداند.

حجت الاسلام علیزاده در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه دسته های مختلفی از  فعالیت های مهندسی نفع می برند که از جمله مهترین آنان مردم و منافع ملی است و مهندسان می بایست در قبال فعالیت های مهندسی خود پاسخگو باشند بیان داشت:  بسیاری از فعالیت های مهندسی با مسائل محیط زیستی  در ارتباط است و محیط زیست  و منابع طبیعی در حقیقت به عنوان یکی از مواهب الهی ذینفع به شمار  و مسئولیت های حرفه ای مهندسان را متوجه خود می کند.

وی افزود: گیرندگان خدمات فنی مهندسی و سهامداران نیز از دیگر ذیفعان رفتارهاری مهندسی هستند که  مصالح و منافع آنها باید تامین شود که  افراد  می بایست از رقابت های غیراخلاقی، شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت و مقصرتراشی  و موارد دیگر سوء رفتارهای اخلاقی پرهیز کنند و تعالی و رشد مجموعه خود و طرف مقابل را مدنظر قرار دهند.

دانش آموخته دکتری اخلاق اسلامی  عنوان کرد: در عرصه نظارت نیز نباید رفتارهای غیر متعهدانه داشت و از دریافت هرگونه رشوه تحت هر عنوان و به هر ادبیاتی باید اجتباب کرد و می بایست بر تعهدات حرفه ای و اخلاقی پایبند بود.

این استاد حوزه و دانشگاه ، ابراز داشت: توجه به وجهه صنفی جامعه مهندسی و آسیب نزدن به این سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی نیز می بایست مورد توجه باشد و نسبت به مدیران نظام صنفی از سطح مدیریت کلان تا سازمان های استانی اصل بر اعتماد کردن به مدیران باشد تا وقتی که خلاف آن ثابت نشود چرا که اگر  بنا باشد همه بخش خالی استکان را ببینیم فردی که مسئولیت پذیرفته نمی تواند کار خود را به درستی انجام دهد و در این صورت زنجیره ارزش در این بین به  فراموشی سپرده می شود هر چند در جایی که خطا و یا اشتباهی از سوی مدیر یا مجموعه ثابت شد می بایست برخورد صورت گیرد.

مدير مركز اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به راهکارهایی می تواند به  رونق موضوع اخلاق مهندسی در کشور شتاب دهد افزود: مهمترین این موارد در حقیقت توجه به موضوع اخلاق مهندسی در دوران تحصیل مهندسان است ؛  همینطور تهیه محتوای مناسب و به روز و تربیت مدرسان اخلاق مهندسی است که حداقل های اخلاق حرفه ای در وجودشان باشد و دانش لازم در این زمینه را داشته باشند.

دروس اخلاق مهندسی به صورت  اختیاری و اجباری می بایست در دانشگاه های فنی مهندسی دایر شود

حجت الاسلام علیزاده تاکید کرد: دروس اخلاق مهندسی به صورت  اختیاری و اجباری می بایست در دانشگاه های فنی مهندسی دایر شود و نمره این درس نباید به عنوان درسی جنبی باشد بلکه باید  به عنوان درسی جدی تلقی شود تا این حساسیت و بر انگیختگی ذهنی مهندسان در همین دوره تحصیل در آنها بوجود بیاید .

وی با بیان اینکه در ارائه سرویس های حمایتی و تشویقی برای مهندسان باید واقع بینانه باشیم و بر اساس مسیولیتی که بر عهده مهندسان قرار داده می شود شرایط اقتصادی آنان نیز می بایست مورد توجه قرار گیرد افزود: برخی از بسترهای لغزش های اخلاقی با سوء تدبیرها رخ می دهد و اگر شرایط خدمات را بهتر فراهم بیاوریم و رضایت شغلی ایجاد شود عرصه بداخلاقی ها و ناهنجاری ها کاسته خواهد شد.

وی ابراز داشت: معرفی پیشکسوتان و چهره های برتر اخلاقی که صاحب برند در  حوزه مهندسی هستند و همه به خدمات کاری آنها اذعان دارند و یک عمر با فداکاری و پاکدستی هم برای صنف خود آبرو کسب کردند و هم به عنوان یک چهره شاخص شناخته شدند  بسیار مهم است .

حجت الاسلام علیزاده پیشنهاد کرد: جشنواره های سالیانه اخلاق مهندسی و معرفی مهندس برگزیده اخلاقی در سطوح مختلف باید برگزار شود و از چهره های برتر تجلیل بعمل آید چرا که  نظام پاداش اجتماعی برای دیگران نیز می تواند انگیزه ایجاد کند و وقتی افراد می بینند که خدماتی شایسته آنان مورد تقدیر و تحسین جامعه است امیدوار خواهند شد و اگر جامعه ای خدمات صادقانه  را نبیند موجب سرخوردگی افراد می شود.

وی در ادامه با بیان اینکه در حوزه اخلاق مهندسی نگارش منشور اخلاقی ،میثاق نامه و خطی مشی اخلاق مهندسی در رسته های مختلف در حوزه های طراحی اجرا ، نظارت ومشاوره می بایست نوشته شود افزود: منشور اخلاقی تخصصی و پیشرفته باید نوشته شود که البته منشور اخلاق نویسی کار اساسی و تخصصی است و به سادگی نمی توان آن را تدوین کرد.

این استاد دانشگاه ، افزود: خطی مشی اخلاقی برای سطح بالا نیز می بایست نوشت و کمیته های نظارت اخلاقی نیز باید تشکیل شوند تا بر حسن  اجرای منشورات اخلاقی و دستورالعمل های نوشته شده نظارت داشته باشند.

برگزاری کارگاه های الزامی  و آموزش های تکمیلی ضمن خدمت برای مهندسان نیز از مواردی است که  است که باید مورد توجه قرار گیرد

دانش آموخته دکتری اخلاق اسلامی  گفت: برگزاری کارگاه های الزامی  و آموزش های تکمیلی ضمن خدمت برای مهندسان نیز از مواردی است که  است که باید مورد توجه قرار گیرد و  برگزاری کارگاه های تکمیلی و سمینارهای آموزشی بررسی موارد نو و مبتلابه مهندسان در حوزه اخلاق مهندسی بسیار مهم است ..

مدير مركز اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ابراز داشت: در خصوص بومی سازی اخلاق مهندسی  باید گفت که مطالعات و تحقیقات بر اساس تفکر شیعی در این حوزه باید رونق پیدا کند و باید برای آن سرمایه گذاری کرد تا مباحث مربوط به اخلاق مهندسی در آموزه های اسلامی و بر اساس منطق اهل بیت بازتعریف و این هنجارها و کدها در فضای دینی و تفکر اسلامی بازخوانی شود.

وی خاطر نشان کرد: رصد مستمر مسایل اخلاقی جامعه بسیار مهم است و  یکی از مواردی که باعث می شود اندیشه ای بومی سازی نشود این است که آن مسئله بومی نباشد و ممکن است برای سایر مناطق دنیا باشد و با بافت فرهنگی و اجتماعی جامعه ما هم خوانی نداشته باشد از این رو پایش مستمر چالش های اخلاقی باید در دستور کار باشد و در حقیقت دیده بانی اخلاقی جدی در این حوزه ضرورت دارد.

حجت الاسلام علیزاده اضافه کرد: راه ندازی اندیشکده ها و اتاق های فکر در راستای بحث و بررسی  ایده های حل موثر مسئله  مهم است  و کسانی که علاقمند به اعتلای حرفه ی  مهندسی هستند وقتی با مسئله ای جدید مواجه می شوند باید شناسنامه ای برای آن  تشکیل دهند  و مولفه های آن آنالیز و راه حل موثر حل مسئله را در پیش گرفت و در ادامه آن  را  اجرایی کرد و در نهایت بازخورد گیری صورت گیرد که آیا این مسئله حل شده است یا خیر و این سیستم می بایست مستمر باشد تا در نهایت اصلاح رخ دهد.

وی بیان داشت: یکی از عوامل موفقیت مادی غربی ها سماجت و استمرار برای یافتن راه حل است  و آنان با  بررسی یکباره کنار نمی کشند و با آزمون و خطا و تجربه اندوزی سعی می  کنند راه حل اصلی را بیابند که ما در این عرصه ضعیف هستیم .

مدير مركز اخلاق و تربيت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت:  افزایش پایبندی افراد به شریعت و احکام فقهی موضوع بسیار مهمی است که هر چقدر این امر و شریعت گرایی  در میان حرفه هایمان جدی تر باشد سر سفره اخلاق مهندسی بیشتر سود خواهیم برد همانطور که در در قدیم  بازاریان ابتدا احکام بازار را قرامی گرفتند و  بعد وارد کار می شدند که این امر موجب می شد کمتر دچار لغزش شوند.

کیمیا سامانه